Đồ nhựa dùng một lần như chai nước, túi ni lông, hộp đựng thức ăn nhanh mang lại sự tiện lợi nhưng ẩn chứa nhiều rủi ro lớn đối với sức khỏe và môi trường như giải phóng hóa chất độc hại vào thực phẩm và đồ uống, xâm nhập vi nhựa và nanoplastics vào cơ thể qua ăn uống, hít thở,… Bài viết này sẽ cung cấp thông tin về 4 tác hại chính của đồ nhựa dùng một lần, và giải đáp câu hỏi “có nên từ bỏ hoàn toàn đồ nhựa dùng một lần không?”
Tác hại 1: Giải phóng hóa chất độc hại vào thực phẩm và đồ uống
Đồ nhựa dùng một lần chứa hóa chất như BPA, phthalates và bisphenols để làm nhựa dẻo và bền, nhưng các chất này không ổn định khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, axit hoặc thời gian lưu trữ lâu, dẫn đến ngấm ra ngoài.
Các hóa chất bị giải phóng từ đồ nhựa dùng 1 lần ảnh hưởng đến sức khỏe con người:
- Gây rối loạn nội tiết tố dẫn đến vô sinh
- Dị tật bẩm sinh ở trẻ em
- Tăng nguy cơ ung thư vú và tuyến tiền liệt
- Béo phì, tiểu đường loại 2, bệnh tim mạch
Tác hại 2: Xâm nhập vi nhựa và nanoplastics vào cơ thể qua ăn uống, hít thở
Nhựa dùng một lần phân hủy thành hạt nhỏ vi nhựa dưới 5mm và nanoplastics dưới 1µm khi vứt bỏ hoặc tái sử dụng sai cách, xâm nhập vào chuỗi thức ăn, nước uống và không khí.
Các hạt này tích tụ độc tố như PCBs, thủy ngân từ môi trường, sau đó đi vào cơ thể qua thực phẩm hải sản, muối biển, nước đóng chai hoặc hít thở, gây viêm tế bào và tổn thương mô trực tiếp.
- Ảnh hưởng đến con người:
- Gây viêm phổi, hen suyễn
- Rối loạn miễn dịch
- Suy giảm nhận thức ở não
- Tăng nguy cơ tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quy
Xem thêm bài viết: Phân rã nhựa là gì? Quá trình biến nhựa thành vi nhựa & nano nhựa
Tác hại 3: Ô nhiễm môi trường và hệ sinh thái
Chỉ 5-9% nhựa dùng một lần được tái chế, phần còn lại khoảng 15 triệu tấn mỗi năm đổ vào đại dương và đất đai, tạo sương mù nhựa và thay đổi cấu trúc môi trường.
Nhựa phân hủy chậm từ 450-1000 năm, tích tụ trong chuỗi thức ăn động vật biển rồi quay lại con người qua hải sản, đồng thời làm gián đoạn khả năng hấp thụ CO2 của đại dương.
Ô nhiễm không khí và đất gây ung thư cộng đồng như ở Cancer Alley Mỹ, ở Việt Nam rác nhựa làm tăng nguy cơ bệnh hô hấp và nhiễm trùng.
Tác hại 4: Góp phần vào biến đổi khí hậu
99% nhựa từ nhiên liệu hóa thạch, sản xuất thải khí nhà kính tương đương ngành hàng không gấp 4 lần, dự kiến chiếm 13-31% ngân sách carbon toàn cầu đến 2050.
Quá trình sản xuất và đốt nhựa thải CO2, methane, nhựa trong đại dương làm giảm khả năng đại dương hấp thụ khí nhà kính, thúc đẩy ấm lên toàn cầu trực tiếp.
Ảnh hưởng đến con người: Tăng thiên tai như lũ lụt, hạn hán dẫn đến mất an ninh lương thực và di cư, cộng đồng nghèo dân tộc thiểu số ở nước đang phát triển chịu ô nhiễm cao từ nhà máy nhựa, tăng tỷ lệ ung thư và bệnh mãn tính.
Có nên từ bỏ hoàn toàn đồ nhựa dùng một lần không?
Có nhưng không nên từ bỏ hoàn toàn ngay lập tức, nhưng cần giảm thiểu tối đa và chuyển sang lựa chọn bền vững hơn vì lợi ích tiện lợi không bù đắp được tác hại lâu dài.
- Hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần mang đến các lợi ích sau:
- Giảm rủi ro rối loạn hormone và ung thư
- Cứu đại dương và động vật hoang dã bằng cách giảm hàng triệu tấn rác thải nhựa hàng năm
Trong năm 2026 công nghệ tái chế và thay thế như túi giấy, chai kim loại đã phát triển, nhưng từ bỏ hoàn toàn cần chính sách nhà nước như Việt Nam cấm túi nhựa mỏng từ 2025, cá nhân có thể giảm 80% sử dụng mà không ảnh hưởng cuộc sống như các nước châu Âu đã làm.
Làm gì an toàn khi sử dụng đồ nhựa dùng một lần hàng ngày trong hiện tại
- Kiểm tra nhãn: Chọn nhựa BPA-free, phthalate-free với mã tái chế an toàn PET #1, HDPE #2, tránh #3 PVC, #6 PS, #7 có thể chứa BPA.
- Sử dụng đúng cách: Không đun nóng nhựa trong lò vi sóng, không lưu trữ thực phẩm axit hoặc dầu mỡ lâu dài, rửa sạch trước khi dùng và không tái sử dụng nhựa dùng một lần cho thực phẩm.
- Giảm thiểu tiếp xúc: Chuyển sang thay thế như túi vải, chai thủy tinh hoặc thép không gỉ cho đồ gia dụng, mua hàng không đóng gói hoặc dùng nhựa sinh học.
- Thói quen hàng ngày: Uống nước máy lọc thay nước đóng chai, mang hộp đựng cá nhân khi mua thức ăn ngoài, tham gia thu gom rác nhựa để tái chế.
- Theo dõi sức khỏe: Nếu làm việc với nhựa như công nhân sản xuất thì dùng bảo hộ, kiểm tra định kỳ nếu nghi ngờ tiếp xúc cao như xét nghiệm microplastics trong máu.
Xem thêm bài viết:
